Farzand kelajagida ta’lim va tarbiyaning o‘rni

Tasavvur qiling: to‘rt yil o‘qidingiz, diplom oldingiz, lekin birinchi ish suhbatida sizdan diplom emas, “nima qila olasiz?” deb so‘rashadi. Bugun ko‘p yoshlar aynan shu nuqtada to‘xtab qoladi.

“Zo‘r Dasturchi” podkastining yangi sonida shu savol atrofida suhbat qurilgan. Mehmon — Rasul Raxmonov, Toshkent shahridagi Webster universitetining Ta’lim dasturlarini amalga oshirish markazi ijrochi direktori.

Suhbatdan oltita asosiy savolni ajratib oldik. Har bir bo‘lim oxirida sizga ham bitta savol qoldiramiz. Suhbatni to‘liq ko‘rmoqchi bo‘lsangiz, video shu yerda:

Video ochilmasa: YouTube’da tomosha qilish

Rasul Raxmonov kim?

Bugun xalqaro universitet boshqaruvida ishlaydigan Rasul Raxmonov oliy ta’limni kasb sifatida oldindan rejalashtirmagan. Bu yoshlar uchun muhim signal: kasb yo‘li har doim 17 yoshda tuzilgan reja bo‘yicha ketmaydi.

Ijrochi direktor lavozimi faqat darslar bilan emas, o‘quv dasturlari amalda qanday ishlashi va xalqaro universitetni boshqarish bilan ham bog‘liq. Webster universitetining Toshkentdagi faoliyati O‘zbekistonda xalqaro oliy ta’lim imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Shuning uchun uning ta’lim va ko‘nikmalar haqidagi qarashlari talabalar, ota-onalar va o‘qituvchilar uchun birdek qiziq.

O‘zingizga savol: hozirgi rejangiz o‘zgarsa, qaysi ko‘nikmangiz sizni har qanday sohada olib chiqadi?

Diplomning o‘zi yetarlimi?

Mehnat bozori bugun uch narsani so‘raydi: bilimni amalda qo‘llash, muammoni mustaqil hal qilish va jamoada ishlash. Diplom bularning birortasini o‘zi kafolatlamaydi.

Masalan, dasturlashni o‘rganayotgan talaba Python sintaksisini yod bilishi mumkin. Lekin bu bilim qiymatini birinchi real loyihasi ishga tushgan kuni ko‘rsatadi. Sifatli ta’limning asl natijasi — yangi narsani o‘zi o‘rgana oladigan va o‘zi fikrlay oladigan inson.

Kasbni qanday tanlash kerak?

Bir kasbning mashhurligi u hammaga mos degani emas. Tanlovdan oldin uchta oddiy qadam yordam beradi:

1. Shu sohada ishlayotgan kamida bir-ikki inson bilan gaplashing.
2. Yo‘nalish haqida ishonchli manbalardan o‘qing, ijtimoiy tarmoqdagi shov-shuvdan emas.
3. Kichik amaliy vazifada o‘zingizni sinab ko‘ring: bitta loyiha, bitta kurs, bitta amaliyot.

To‘g‘ri tanlov — qaysi soha mashhurligini bilish emas, o‘z qiziqishingiz va imkoniyatingizni anglash.

Ingliz va rus tilini bilish nima beradi?

Ingliz tili bugun xalqaro dasturlar, ilmiy maqolalar, texnik hujjatlar va professional hamjamiyatlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l ochadi. IT sohasida esa u deyarli ish quroliga aylangan: hujjatlar, kurslar va forumlarning katta qismi ingliz tilida.

Rus tili ham ayrim mintaqaviy ta’lim va ish muhitlarida foydali. Lekin har ikki holatda maqsad IELTS ballining o‘zi emas, balki yangi bilimni mustaqil o‘zlashtira olish.

O‘zingizga savol: oxirgi marta qachon o‘zingizni qiziqtirgan mavzuni chet tilidagi manbadan o‘rgandingiz?

Ilm-fan va xalqaro tajriba nega muhim?

Suhbat kundalik ta’lim muammolaridan ancha uzoqqa ketadi: Xitoy ta’lim tizimi va Nobel mukofoti sovrindori bilan bog‘liq shaxsiy hikoya ham tilga olinadi. Bu katta ilm olamining biz o‘ylagandan yaqinroq ekanini eslatadi.

Ilm-fan tayyor javoblarni yodlash emas. U savol berish, izlanish, fikrni dalil bilan tekshirish va noma’lum narsani tushunishga intilishdan iborat. Boshqa mamlakatlar tajribasini o‘rganish esa undan ko‘r-ko‘rona nusxa olish uchun emas, O‘zbekiston sharoitiga mos xulosa chiqarish uchun kerak.

O‘zingizga savol: sizni hozir eng ko‘p qiziqtiradigan, lekin javobini hali bilmaydigan savolingiz qaysi?

Farzandga sabrni qanday o‘rgatish mumkin?

Ota-onalar farzandining yaxshi maktabda o‘qishi, tillarni bilishi va texnologiyani o‘zlashtirishi uchun ko‘p harakat qiladi. Bularning hammasi kerak. Ammo internet ma’lumotni bir soniyada beradi, haqiqiy ko‘nikma esa oylar va yillar talab qiladi.

Ana shu oraliqda eng kerakli narsa — qiyinchilikdan qochmaslik, qayta urinish va xatodan o‘rganish. Sabr bu jim kutish emas. Sabr — natija ko‘rinmayotgan paytda ham ishni davom ettira olish.

O‘zingizga savol: farzandingiz (yoki o‘zingiz) oxirgi marta qaysi ishni “bo‘lmayapti” deb tashlab qo‘ydi?

Ijtimoiy tarmoqlar foydami yoki zarar?

Ijtimoiy tarmoqlar orqali bilim olish, professional aloqa o‘rnatish va o‘z ishini ko‘rsatish mumkin. Shu bilan birga, maqsadsiz aylantirilgan lenta diqqatni bo‘ladi va kun rejasini buzadi.

Muammo texnologiyada emas, undan qanday foydalanishimizda. Bolaga faqat “telefonni qo‘y” deyish yetmaydi. Unga raqamli muhitda o‘zi ongli tanlov qilishni o‘rgatish kerak: nimani ko‘rish, qancha vaqt va nima uchun.

O‘zingizga savol: bugun telefoningizdagi ekran vaqti statistikasini ochib ko‘rsangiz, nima deydi?

Andisha mustaqil fikrlashga xalaqit beradimi?

Farzandga hurmat, odob va boshqalar fikrini inobatga olishni o‘rgatamiz. Lekin shu bilan birga, unda o‘z qarorini qabul qila olish ko‘nikmasi ham shakllanishi kerak. Andishali bo‘lish — jim turish degani emas.

Yaxshi mutaxassis o‘z fikrini ayta oladi, boshqalarni tinglaydi va kerak bo‘lsa xatosini tan oladi. Demak, andisha va mustaqil fikrlash raqib emas. Ular birgalikda insonni shaxs sifatida shakllantiradi.

O‘zingizga savol: qachon oxirgi marta “noqulay bo‘ladi” deb to‘g‘ri fikringizni aytmay qoldingiz?

Xulosa: olti savol, bitta javob

Yaxshi universitet, chet tillari va zamonaviy texnologiyalar katta imkoniyat beradi. Ammo ulardan foydalanish uchun yana to‘rt narsa kerak: sabr, mas’uliyat, mustaqil fikrlash va doimiy o‘rganishga tayyorlik.

Bu suhbat kimlar uchun:

• Abituriyent va talabalar — universitet yoki yo‘nalish tanlash arafasida bo‘lsangiz.
• Ota-onalar — farzandingiz kelajagi va tarbiyasi haqida o‘ylayotgan bo‘lsangiz.
• Ta’lim sohasi vakillari — zamonaviy ta’lim haqida kengroq fikrlamoqchi bo‘lsangiz.

Biz faqat asosiy fikrlarni jamladik. Mavzular qanday ochilganini to‘liq his qilish uchun podkastni YouTube’da tomosha qiling.